Info
IN PERMANENTIE: werk van Sofie Muller tot 2010
Over lichamelijke maakbaarheid in het werk van Sophie Müller
In hoeverre bepaalt ons uiterlijk wie we zijn of wat we betekenen?
Anno 2006 zijn de technologische mogelijkheden om het menselijk lichaam te verbouwen zo sterk ontwikkeld, dat ze volledig ingeburgerd zijn. De technologische vooruitgang op het gebied van de biomedische industrie, de gentechnologie en de plastische chirurgie stelt iedereen die bereid is in zichzelf te investeren in staat om van sekse te veranderen of andere fysieke aanpassingen te doen. Het maakbare zelf lijkt niet langer een utopie maar een min of meer eenvoudig te realiseren ideaal. Het lijkt erop dat we kunnen worden wie we denken en willen zijn? Maar hoe maakbaar of vermaakbaar is de mens dan in werkelijkheid?
Meerdere kunstenaars hebben de laatste decennium die vragen in hun werk opgeroepen. Vooral body artists en performancekunstenaars vertrokken daarbij van hun eigen lichaam om fysieke en mentale grenzen te verkennen. Eén van de meest significante kunstenaars die de vermaakbaarheid van het eigen lichaam en de grenzen daarvan op een extreme manier heeft onderzocht is de Franse performancekunstenaar Orlan. Ze liet haar gezicht chirurgisch stileren met elementen van beroemde vrouwenportretten en leverde daarmee een radicale kritiek op vrouwelijke schoonheidsidealen en lichamelijke maakbaarheid.
Het maakbare menselijk lichaam in al zijn varianten is tevens het onderzoeksdomein van de jonge kunstenares Sophie Müller. De reële toepassingen in de medische consumptiemarkt en de wereld van de travestie en de transfiguratie/transmutatie zijn haar indirecte inspiratiebronnen.
In haar fotomontages, tekeningen en sculpturen construeert ze menselijke figuren met lichaamsdelen van beide geslachten. Ze gebruikt delen van haar eigen lichaam, van familieleden, vrienden of gevonden beeldmateriaal uit tijdschriften of boeken. Door de combinatie van vrouwelijke en mannelijke elementen in één figuur ontstaan een soort androgyne lichamen met een ambigue seksuele identiteit. Het zijn figuren die zich voortdurend in een toestand van transformatie lijken te bevinden, balancerend tussen mannelijk en vrouwelijk.
Deze figuren brengen me terug naar de medische wereld van de transfiguratie en de cross gender waarin de effecten van hormonenpreparaten nauwgezet traceerbaar zijn in het seksueel ombouwbare lichaam. Moeilijker traceerbaar – maar misschien even ingrijpend – is het effect van hormoonverstorende stoffen in onze dagelijkse leefwereld. Milieutoxicologen wijzen echter al meer dan tien jaar op de vervrouwelijking van mens en dier door de overlast aan oestrogenen in de bodem. Doordat onze lichamen continu blootgesteld worden aan die veranderende omgeving, zijn ze voortdurend in transformatie.
Het zijn transformaties die traag en subtiel gebeuren, zoals bijvoorbeeld borstontwikkeling bij mannen of vermindering van spermakwaliteit.
Een dergelijk summier transformatieproces wordt weergegeven in de reeks Shemale (2003). Het zijn tekeningen van mannen – en vrouwentorso’s waarin die masculiene en feminiene verwarring – zoals ze dat zelf noemt- heel subtiel opduikt. Mannentorso’s met borsten of vrouwentorso’s met spiermassa’s en overmatige haargroei, ze refereren indirect naar de actualiteit van onze huidige leefwereld.
Sophie Müller blijft in haar recent werk steeds de grenzen van het fysieke lichaam aftasten. Hoe ver kan de transmutatie/ transfiguratie gaan, zonder dat er sprake is van een misvormd lichaam of een freak? Hoe ver kan de abstrahering of de fragmentering van het lichaam doorgevoerd worden opdat er een antropomorfe vorm behouden blijft? Haar lichamen lijken zich altijd ergens tussen die twee uitersten te bevinden, tussen freak en amorfe massa in.
In een reeks van twaalf kleine portretkopjes uit beschilderde klei vertrekt ze van bestaande personen, maar gaat ze ook bewust weg van de herkenbare voorstelling. Ze brengt vervormingen aan of doorprikt de symmetrie van het gelaat door er gelaatstrekken van de andere sekse aan toe te voegen. Deze ambiguïteit veroorzaakt een verstarring in de blik.
Deze portretten demonstreren het Unheimliche van onze gefragmenteerde wereld waarin lichamen voortdurend in beweging zijn. Het is een wereld waarin schijn en werkelijkheid, pose en ware ik, mannelijke en vrouwelijke kenmerken, echt en vals, fetisj en kunstwerk quasi identiek zijn geworden.
Isabelle De Baets, augustus 2006
